Przejdź do treści
Baner 11 (7)

Gminy nie wypełniają ustawowych obowiązków dotyczących kontroli szamb i przydomowych oczyszczalni ścieków

Strzałka

Bank Gospodarstwa Krajowego we współpracy z Instytutem Edukacji Środowiskowej przygotował raport, który pokazuje faktyczny stan kontroli, przeprowadzanych przez gminy w całej Polsce w nieruchomościach wyposażonych w zbiorniki bezodpływowe lub przydomowe oczyszczalnie ścieków. 

Ponad 10 milionów mieszkańców Polski nie ma podłączenia do kanalizacji, a wytwarzane przez nich ścieki tylko w ok. 8% trafiają do oczyszczalni. Skala ściekowego problemu w Polsce jest zatem ogromna, co potwierdziło badanie stanu technicznego stacji zlewnych, które zrealizował w 2023 roku Bank Gospodarstwa Krajowego we współpracy z Instytutem Edukacji Środowiskowej. Kontrola ilości i miejsca pochodzenia ścieków jest utrudniona – stacje zlewne, do których trafiają ścieki w ponad 89%1 nie spełniają wymogów rozporządzenia Ministra Infrastruktury, które określa m.in. zasady potwierdzania zrzutu nieczystości.  

Nowelizacja Ustawy Prawo wodne i niektórych innych ustaw, która weszła w życie 9 sierpnia 2022 roku, wprowadziła nowe obowiązki kontrolne i sprawozdawcze dla gmin. Obejmują one m.in. kontrolę, czy właściciele posesji, na której znajduje się zbiornik bezodpływowy lub przydomowa oczyszczalnia ścieków mają podpisaną umowę z firmą asenizacyjną na odbiór nieczystości ciekłych i czy opróżnianie zbiorników odbywa się regularnie. W przypadku braku umowy bądź też braku potwierdzeń wywozu nieczystości, gminy mają do dyspozycji szereg instrumentów prawnych takich jak np. wywóz zastępczy. Gminy zobowiązane są do kontroli szamb i przydomowych oczyszczalni ścieków minimum raz na dwa lata. Pierwszy cykl kontroli powinien zakończyć się do 9 sierpnia 2024 rok.  

Bank Gospodarstwa Krajowego i idea 3W, we współpracy z Instytutem Edukacji Środowiskowej, postanowili sprawdzić, jak w praktyce gminy radzą sobie z nowymi obowiązkami kontrolnymi i sprawozdawczymi, które wynikają z nowelizacji Ustawy Prawo wodne i innych aktów prawnych, które weszły w życie w sierpniu 2022 roku. Wnioski zawarto w raporcie pt. „Stan przeprowadzania kontroli opróżniania zbiorników bezodpływowych i przydomowych oczyszczalni ścieków”.  

Przyjęte przepisy, w zakresie zarządzania nieczystościami płynnymi były długo wyczekiwanym krokiem w kierunku uporządkowania systemu obiegu nieczystości płynnych na terenach nieskanalizowanych. Jakość wody, z której codziennie korzystamy, ma istotne znaczenie dla jakości naszego zdrowia i życia, dlatego trzeba zadbać o każdy element w procesie obiegu – mówi Agata Sobolewska, ekspert zespołu 3W odpowiedzialny za obszar wody. – Opublikowany przez BGK we współpracy z Instytutem Edukacji Środowiskowej raport ocenia nie tylko stan przygotowania gmin do wypełniania nowych obowiązków, ale także diagnozuje luki procesu kontroli i problemy, z którymi spotykają się gminy, dostosowując się do nowych regulacji – dodaje Agata Sobolewska. 

Wojciech Witowski, prezes Instytutu Edukacji Środowiskowej podkreśla znaczenie raportu: – Badanie pokazuje, że pomimo istotnych zmian w przepisach prawnych, wiele samorządów nadal zmaga się z implementacją efektywnego systemu kontroli. Gminy nie posiada planów kontroli i narzędzi, które ułatwiłyby wypełnienie obowiązków ustawowych. Jest to niepokojące, biorąc pod uwagę bliski termin zakończenia pierwszego cyklu kontrolnego w sierpniu tego roku. 

Jak wynika z raportu „Stan przeprowadzania kontroli opróżniania zbiorników bezodpływowych i przydomowych oczyszczalni ścieków”, w całym 2023 roku skontrolowanych zostało zaledwie 25% posesji podlegających kontroli. Aż 1/4 gmin nie przygotowała planu kontroli, który znacznie ułatwiłby i przyspieszył pracę w tym zakresie. Aż 11% przebadanych gmin nie przeprowadziło żadnej kontroli, a czas na ich zakończenie minie 9 sierpnia 2024 roku. Za niedopełnienie tego obowiązku samorządom grożą wysokie kary finansowe.  

Pomocne w wypełnianiu nowych obowiązków ustawowych są narzędzia informatyczne, które automatyzują prowadzenie ewidencji zbiorników, a także usprawniają przeprowadzenie kontroli posesji na terenie gminy. Niewiele gmin w Polsce korzysta z takich narzędzi.  

Brak personelu i środków na kontrole 

Oprócz braku odpowiednich narzędzi do skutecznej kontroli, gminy zmagają się również z niewystarczającą liczbą pracowników oddelegowanych do przeprowadzania kontroli.  

Samorządy przeznaczają na kontrole aż 1/3 etatu, co generuje koszt w wysokości 2 500 zł miesięcznie. Rocznie wywiązanie się z ustawowego obowiązku w tym zakresie średnio kosztuje gminę 30 000 zł. W skali całego kraju, gminy wydają zatem na przeprowadzenie kontroli posesji, na których znajdują się zbiorniki bezodpływowe lub przydomowe oczyszczalnie ścieków, ponad 75 mln zł rocznie. Nie jest to wydatek jednorazowy – zgodnie z ustawą samorządy muszą wykonywać kontrole raz na dwa lata.  

Partnerem raportu jest Bank Gospodarstwa Krajowego i Idea 3W, którym bliskie są wyzwania jednostek samorządu terytorialnego, zwłaszcza w zakresie szeroko pojętego sektora wodociągowo-kanalizacyjnego. – Zauważamy w tym zakresie szereg wyzwań stojących przed samorządowcami i staramy odpowiadać na nie programami wsparcia kierowanymi do JST i spółek komunalnych oraz działaniami edukacyjnymi, budującymi kompetencje i wiedzę pracowników samorządowych – mówi Agata Sobolewska, ekspert zespołu 3W odpowiedzialny za obszar wody. 

Pełna wersja raportu jest dostępna bezpłatnie na stronie idei 3W i Instytutu Edukacji Środowiskowej

Szczegóły dotyczące badania 

Na początku 2024 roku Instytut Edukacji Środowiskowej przy współpracy z Bankiem Gospodarstwa Krajowego i Ideą 3W, przeprowadził badanie ankietowe wśród jednostek samorządu terytorialnego, które są odpowiedzialne za gospodarkę ściekową w gminach. W ankiecie znalazły się pytania m. in. o: 

  • stan realizacji obowiązku uchwalenia regulaminu, 
  • proces aktualizacji ewidencji zbiorników bezodpływowych i przydomowych oczyszczalni ścieków, 
  • liczbę przeprowadzonych kontroli, 
  • zakres zakończonych kontroli, 
  • liczbę pracowników, którzy zostali oddelegowani do przeprowadzenia kontroli właścicieli posesji położonych na terenach nieskanalizowanych.  

Badanie skierowane zostało do wszystkich samorządów w Polsce. Niniejszy raport powstał na podstawie 1227 odpowiedzi dotyczących stanu prowadzonych kontroli udzielonych przez 49,54% wszystkich gmin w Polsce.  

 

*** 

Inicjatywa 3W Banku Gospodarstwa Krajowego koncentruje się na 3 kluczowych substancjach, które są fundamentem życia na ziemi: Wodzie, Wodorze i Węglu (3W). 3W wspiera świat nauki, biznesu i administracji w rozwoju nowoczesnych technologii, które stosowane są w przemyśle, energetyce i medycynie. Ma za zadanie budować i integrować społeczność utalentowanych naukowców, ambitnych studentów, odważnych przedsiębiorców, wizjonerskich organizacji pozarządowych i odpowiedzialnych przedstawicieli sektora publicznego, instytucji finansowych oraz aktywizować społeczeństwo. 

*** 

Stowarzyszenie Instytut Edukacji Środowiskowej 

Instytut Edukacji Środowiskowej to jednostka powołana przez pasjonatów ochrony zasobów wodnych, skupiająca wokół siebie ekspertów branżowych i naukowców. W ramach działalności Instytut prowadzi działania informacyjne, promocyjne i edukacyjne. Jego eksperci analizują i publikują dane, artykuły i mapy z zakresu ochrony środowiska, wspierają prace badawczo-rozwojowe i badania naukowe dotyczące rozwiązań ekologicznych i ochrony środowiska, a także wspomagają wiedzą i doświadczeniem podmioty zainteresowane wprowadzaniem i upowszechnianiem rozwiązań ekologicznych.  

Artykuł z kategorii:

woda

Załączniki

Raport Idea 3W i IES 2024 okladka

Raport Idea 3W i IES 2024 okladka

PNG 2,26 MB Pobierz Pobierz